De vijgenboom | auteur: Ramiro Pinilla

Cossee | € 19,90

Jarenlang zit Rogelio als een kluizenaar op een stoel naast een vijgenboom. Waarom hij daar zit, wat eraan voorafging en hoe het met hem afloopt leest u in dit schitterende verhaal van de Baskische schrijver Ramiro Pinilla.

Tijdens de Spaanse Burgeroorlog, in 1937, is een vijftal Falangisten (gewapende aanhangers van generaal Franco) op weg naar een huis in het Baskische dorp Getxo. Een dorpsgenoot heeft hen erop gewezen dat in dit huis een leraar woont die communistische sympathieën heeft. Deze beschuldiging vormt voldoende aanleiding voor een executie. Gebieden die al in handen zijn gevallen van de nationalisten worden door Falangisten nog extra gezuiverd van ‘rooien’ en Baskische opstandelingen. De vijf vallen het huis binnen en nemen de leraar en zijn oudste zoon mee naar buiten. Grootmoeder, moeder, zus en jongere broer van tien jaar blijven achter. Een van de mannen van de Falange, Rogelio, raakt tijdens deze actie in de ban van de kille blik van de tienjarige jongen. Ook tijdens de executie en daarna raakt hij de op hem gerichte ogen niet kwijt. Hoe zijn medestrijders ook proberen hem gerust te stellen, hij is ervan overtuigd dat deze jongensblik alleen voor hem bedoeld is en hij voelt zich erdoor gedwongen de volgende dag terug te keren naar de plaats van executie. De dode lichamen ziet hij niet meer, maar er zijn sporen van een vers graf. Een stok staat in het midden van het zand geplant. En weer is er de blik van de jongen die hem woordeloos bevelen geeft. De stok moet water krijgen uit de gieter die ernaast staat. Rogelio besproeit de stok, die later het begin van een vijgenboom blijkt te zijn. Het prille boompje moet worden beschermd tegen belagers die proberen het te vernietigen. Rogelio houdt de wacht en jaagt boosdoeners weg.

Dag en nacht waakt Rogelio naast de vijgenboom, jarenlang.

Op een wonderschone manier komen in deze vertelling alle motieven samen die mensen in tijden van oorlog bewegen dingen te doen en te laten. Verraad, lijfsbehoud, inhaligheid, schuld, rechtvaardigheid, macht, spijt, boetedoening, heldhaftigheid, lafheid, leiderschap, gehoorzaamheid, armoede, rijkdom, angst, kameraadschap. Goed en fout zijn onlosmakelijk verbonden en komen naar voren in vrijwel alle personages.

De roman is geschreven in een stijl die sober en subtiel is, waarin hevige emoties natuurlijk overkomen en waarin de absurditeit van menselijke gedragingen regelmatig doen glimlachen.

Voor mij is Ramiro Pinilla, die al in 1923 in Bilbao is geboren en tot de grote Baskische schrijvers behoort, een ontdekking. Ik hoop dat dit boek de aanleiding zal vormen voor de vertaling van zijn gehele oeuvre.