De onstuimige spelbreker | auteur: Jan Wolkers gefotografeerd door Koos Breukel

Veenman Publishers 2008 | € 24,95

Anderhalve maand voor zijn dood werd Jan Wolkers geportretteerd door fotograaf Koos Breukel. Hij heeft een serie portretten gemaakt in kleur en zwartwit. Het blozende, volle gelaat van de schrijver/beeldend kunstenaar zoals we hem kenden heeft plaatsgemaakt voor een kwetsbaar, getekend gezicht. Maar zijn blik is nog trots en krachtig. Zijn haar is dunner en minder weerbarstig dan vroeger, maar prachtig barok gekruld. Op de foto’s waarop hij je recht in de ogen kijk ontdek je een breed spectrum aan emoties: van onverschrokken en onderzoekend naar wantrouwend en zelfs wat angstig. Maar het is de vraag hoeveel gevoelens je er als kijker ‘instopt’. Aanvankelijk zie je Wolkers van heel dichtbij. Gaandeweg is er meer afstand, staat ook zijn romp met ervoor zijn handen op de foto. De laatste drie zijn dubbelportretten, Karina poseert naast haar man.

De reeks is gemaakt in opdracht van maandblad M van NRC Handelsblad. Er moest een foto van Wolkers komen die geïnspireerd was op het schilderij ‘portret van een oude man’ van Rembrandt. De serie die daardoor ontstond is zo mooi geworden, dat deze vrijwel in zijn geheel is gebundeld door Veenman Publishers. Het boek bevat een korte tekst van NRC Handelsblad redacteur Paul Steenhuis, die de foto’s iets van een achtergrondverhaal verschaft. Twee kunstenaars, Wolkers en Breukel vinden elkaar op een middag op Texel in de manier waarop zij beiden in het verleden van hun geloof vielen na de dood van hun huisdier. Verder moet het beeld voor zichzelf spreken. En dat doet het. De sobere stijl waarin het boek is vormgegeven zorgt dat niets je van het beeld afleidt. Een Rembrandtgevoel wordt opgeroepen door de bruine achtergrond, die de kleurenfoto’s een gedragen zwaarte geeft, en door de belichting. Kleine verschillen in Wolkers’ houding en de hoek van waaruit gekeken wordt, zorgen voor oneindig veel nuanceverschillen waardoor je lang en veel moet kijken. Dit kleine boek is een eerbetoon aan een groot Nederlands schrijver, maar het is meer dan dat. Het is ook een prachtig onderzoek van de fotograaf naar zijn ‘onderwerp’.

Door de CPNB is Koos Breukel gevraagd om voor Boekenweek 2008 een portret te maken van boekenweekgeschenkschrijver Bernlef. Een originele, levensgrote afdruk van dit schitterende portret is de komende weken te bezichtigen in de etalage van onze boekhandel.


In Alkmaar, in de etalages van Krek aan de kanaalkade, is tot half april een expositie met foto’s van Breukel.