Lucebert Schilder Dichter Fotograaf

Stedelijk Museum Schiedam/BnM uitgevers | € 32,50

Twee kunstboeken met werk van Lucebert kwamen in korte tijd op de markt, maar er kan maar één Boek van de week zijn. In december verscheen van Cyrille Offermans Vlek als levenswerk, Lucebert op papier. Een mooie gebonden uitgave met tekeningen, waarin Offermans in persoonlijke en vloeiende stijl een stukje Lucebert blootlegt. Hoezeer ik dit boek ook aanraad, de keuze valt op Lucebert, Schilder, Dichter, Fotograaf, een catalogus die eind januari uitkwam. Bij het doorbladeren ervan ontstaat geen kijkplezier maar kijkhonger.

De rijkelijk geïllustreerde catalogus, met spannende witte, rode en zwarte achtergrondkleuren, begeleidt de gelijknamige tentoonstelling die tot begin juni te zien is in het Stedelijk Museum Schiedam. Deze volgt op een schenking van de Lucebert Stichting aan het Instituut Collectie Nederland in 2006. Een imposante hoeveelheid kunstwerken (ca. 2200), waaruit een selectie de tentoonstelling en het boek siert. Keramiek, foto’s, litho’s, etsen, collages, tekeningen en schilderijen geven een indruk van een creërende Lucebert. Eigenlijk ontbreken alleen gouaches, waar ik zoveel van houd.

Zes artikelen gaan aan de afbeeldingen vooraf. De tekst van Cyrille Offermans over Lucebert als authentiek kunstenaar is verruimend, maar zijn taal is minder toegankelijk en zijn benadering minder ontwapenend dan in het bovengenoemde tekeningenboek. De bijdrage van Suzanna Héman en Jurrie Poot over litho’s verdient nieuwe redactie. Een zin als ‘Voortaan zouden deze bovendien meestal ook worden opgenomen…’ staat niet op zichzelf. Stopwoorden als ‘kennelijk’ en ‘waarschijnlijk’ wekken ergernis. Lezers moeten doorbijten willen ze vlotte informatie bereiken, zoals de biografische schets door Peter Hofman. Luceberts poëzie krijgt te weinig of teveel ruimte.
Visueel is dit boek een lust voor het oog. Gerrit Middelbeek, sinds kort drukker én uitgever, en zijn medewerkers hebben hun kunstboekenharten laten kloppen. Tegenover de catalogus uit 1987 van het Stedelijk Museum Amsterdam komen vroege zelfportretten sterker naar voren. Foto’s uit de jaren vijftig en zestig behouden de warme toon waarvoor Lucebert koos. Dankzij de goede lithografie is de collage Rive Droite (p.86) een ontdekkingstocht. Een tekening met Oost-Indische inkt en pastelkrijt (p.145) toont aan dat Lucebert een onmiskenbaar gevoel had voor kleuren en materialen, hoe inkt en pastel kunnen broeien.

In dit boek blader je van vroege naar latere tekeningen, van vloeiende schilderijen uit de jaren ‘70 en ‘80 naar bonkige schilderijen uit de begintijd en dan weer naar foto’s. Je ziet de kunstenaar reageren op schilderijen van collega’s, je voelt de (on)logische ritmiek van jazz. Hier is het beeldend werk een statement geworden. Bij Lucebert geen vervelende dogmatische uiting, maar een statement van overgave, ontdekking, reactie, woede, humor en spel.